سازبندی (Orchestration)

برگردان اصطلاح "ارکستراسیون" و گاه برگردان اصطلاح انگلیسی Instrumentation به معنی "هنر ترکیب رنگ های صدایی سازهای ارکستر" در نوشتن موسیقی است.
سازبندی یکی از مواد درسی رشته آهنگ سازی است.هنر جوی این رشته پس از فرا گرفتن چند بخشی کردن موسیقی (هارمونی و کنتر پوان)، نخست باید با یک یک سازهای مهم و متداول، وبه ویژه آنها که در ارکسترهای گوناگون عضویت دارند آشنا شود و به امکانات اجرایی هر ساز، به موانع و دشواری های این یا آن طرز اجرا در هر ساز،به تفاوت رنگ و حالت هر ساز با ساز دیگر، و به همین تفاوت در منطقه های صدایی،وسعت هر یک،وغیره تسلط پیدا کند. و نیزبه عوامل گوناگون موسیقی،مانند خط اصلی ملودی،خط تقویت کننده ملودی،بخش همراهی،وغیره آگاهی کامل یابد. پس از آن باید بر زمینه رشته های دیگری که آموخته است،مانند فرم،بافت،وغیره،از خود آهنگ هایی ابداع کرده،آنها را بر پایه اصول سازبندی برای ارکستر بنویسد.هنرجویان به دستور استادشان معمولا طرح کامل قطعه خود را نخست بر روی حامل های مضاعف،یا حامل های سه گانه یا چهارگانه،به گونه ای می نویسند که هریک (یا چند) گروه از سازهای همگن (یا کم وبیش همرنگ) بر روی یکی از حامل ها جای گیرد،و پس از تصحیح نادرستی های احتمالی، قطعه را بر روی پارتیتور ارکستر منتقل می کنند.آنچه در هر سازبندی با ارزش است،شناخت امکانات و دشواری های سازها،گزینش این یا آن ساز،این یا آن ترکیب سازی برای اجرای این یا آن "لایه" یا بخش موسیقی است.در نظر داشتن قدرت صدایی یک ساز نسبت به دیگری در یک ترکیب - که احتمالا سبب پوشیده شدنصدای ساز ضعیف تر می گردد.گزینش تمهیدی برای رفع این کمبود،همه از مسائل ارزشمند ساز بندی ارکستر هستند.


برخی از سازهای بادی یا تقریبا همه آنها دارای چنان ساختمانی هستندکه اجرای قطعه هایی با نشانه های تغییر دهنده بسیار،ب رایشان بی اندازه دشوار یا اساسا غیر ممکن است . چنان که آهنگ سازان در قرون گذشته مجبور می شدند برای این سازها و سهم اجرایی آنها در یک همنوازی ، به تونالیته های ساده تر، یعنی آنها که نشانه های تغییر دهنده اندک تری دارند،توسل جویند . این محدوده البته کار آهنگ سازان را دشوار می ساخت،به طوری که کارگاه ها و کارخانه های تولید ساز به این فکر افتادند که با ساختن سازهایی چند ، از یک گونه به اندازه های مختلف و سطوح زیر و بمی متفاوت،زمینه ای آماده کنند تا آهنگ سازان بتوانند در هر تونالیته دلخواه بخش های مربوط به این سازها را بنویسند . به این ترتیب سازهای انتقالی به وجود آمد.برای درک بهتر این مسئله ، یکی از سازهای انتقالی مثلا کلارینت را بررسی میکنیم : بر اثر تجربه گذشتگان این نتیجه به دست آمد که از ساز جدید دو گونه مختلف ساخته شود:

1. سازی با آن مقیاس که هرگاه به اجرای گام یا تونالیته "دو ماژور" می پردازد،در نتیجه بم تر بودن آن،شنونده آن گام یا تونالیته را یک پرده بم تر، یعنی "سی-بمل" خواهد شنید . ساز مزبور با این مشخصه البته تونالیته های بمل دار را آسان تر از دیز دار ها اجرا خواهد کرد.این کلارینت را "کلارینت سی-بمل" نامیدند.
2. کلارینت دیگری که صدای طبیعی آن (یعنی "دو" ) یک پرده ونیم بم تر از "دو"ی دیاپازون یا پیانو بود.یعنی هرگاه نوازنده ساز بر روی آن به اجرای تونالیته "دو ماژور" می پرداخت،صدای "لا ماژور از آن شنیده می شد.روشن است که ساز مزبور تونالیته های دیز دار را بهتر و آسان تر از تونالیته های بمل دار می توانست اجرا کند.این ساز را "کلارینت لا" نامیدند.نکته دیگر این که هر گاه یکی از کلارینت های بالا (یا هر دو) نقشی در همنوازی داشتند،آهنگ ساز می بایست اختلاف سطح زیر و بمی این یا آن کلارینت را در نظر بگیرد و نت اجرایی آنها را انتقالی بنویسد،زیرا مثلا برای کلارینت "سی_بمل" که نسبت به دیاپازون اساسا یک پرده بم تر است،می بایست بخش کلارینت،نسبت به سازهای غیر انتقالی یک پرده زیر تر نوشته شود(اگر قطعه موسیقی مثلا در تونالیته "ر" است،بخش کلارینت بایستی در "می" نوشته شود) و بخش کلارینت "لا" در یک آهنگ یک پرده ونیم زیرتر نوشته شود (اگر قطعه در تونالیته "سل" است،بخش کلارینت "لا" در تونالیته "سی_بمل" نوشته می شود).

ساز های انتقالی عبارتند از:

1. گروه ابوا،ابوای معمولی،غیر انتقالی،کرآنگله (ابوای آلتو) در "فا" (با صدایی یک نجم بم تر از سازهای غیر انتقالی). سازهای دیگر همه غیر انتقالی هستند.
2. گروه کلارینت،کلارینت "سی_بمل" ،کلارینت "لا" ،کلارینت "دو" (این یک غیر انتقالی)،کلارینت "باس "سی_بمل" (به روش نت هنویسی فرانسوی به فاصله نهم بالا،و به روش آلمانی به فاصله دوم بالا برای این ساز)،کلارینت "می_بمل" (نت نویسی یک پرده و نیم پایین تر)،وچند کلارینت دیگر در ارکستر های نظامی و احیانا در ارکستر های معمولی.
3. گروه ساکسوفون،سازی جدید با گونه های 12 گانه،که 3 تا از آنها انتقالی هستند،"می_بمل" ، "سی_بمل" ، و "سی_بمل" باس.
4. گروه کرنت،سازی شبیه به ترومپت،در "سی_بمل" و "لا" (هر دو مقیاس در یک ساز قابل انطباق است)، و کرنت "می_بمل".
5. کر فرانسوی،مانند ساکسوفون و کرنت ساز بادی مسی،با میدان صدایی نسبتا پایین(بم) در فا" (و با کاربردی اندک تر در همه سطوح دیگر). کر "فا" ، یک فاصله پنجم صدا می دهد و از این رو بخش آن را باید به فاصله پنجم بالا تر نوشت.
6. گروه ترومپت،از این گروه می توان از ترومپت "سی_بمل" نام برد که سهم اجرایی آن را گاه انتقالی_متناسب با سطح زیر و بمی آن_می نویسند،اما بهتر است که این بخش را همچنان غیر انتقالی بنویسیم.

منبع: وبلاگ شیطان ویلون نواز

هدر اشمیت (Heather Schmidt) به عنوان یکی از تکنیکال ترین و در عین حال با موزیکالیته ای برجسته، در دنیا شناخته شده است. او را میتوان به یکی از برترین نوازندگان صحنه دنیا نام برد، نوازنده ای که کنسرتهایش شور و هیجان خاصی در میان مخاطبینش به وجود می آورد. جدا از تبحر بالایش در نوازندگی، اشمیت در آهنگسازی نیز مهارت و استعداد خود را نشان داده است و احساس و نبوغش در خلق قطعات ستودنی است.

وی نقدهای تحسین برانگیزی را در خلال اجراهای تلویزیونی و رادیوی و همچنین کنسرتهایش در کشورهایی چون: Canada, the United States, Russia, France, Germany, Switzerland, Poland, the Czech Republic, England, Cyprus, Mexico, Brazil, و the British West Indies دریافت نموده است.
اشمیت تحصیلات موسیقی را از سن چهار سالگی شروع نمود، با توجه به استعداد بالایش در موسیقی توانست در سن 21 سالگی دو اجرای بسیار خوب به همراه رپرتواری حرفه ای را اجرا نماید و همچنین در مسابقات برگزار شده توسط دانشگاه، رتبه نخست را از آن خود نماید؛ تا جایی که، او بعنوان جوانترین شاگرد توانست مدرک دکترای موسیقی را از دانشگاه موسیقی ایدیانا دریافت نماید. او همچنین طی دو سال تحصیلات تمکیلی و حرفه ای خود را در دانشگاه جولیارد نیویورک به اتمام رساند.
به عنوان یک نوازنده ویرتئوز، وی مهارت بالایی در اجرای موسیقی مدرن و کلاسیک را دارا میباشد و دارای رپرتوار گسترده ای از قطعات دوره های مختلف میباشد. وی جدا از فعالیتها و کنسرتهای تکنوازیش اکثرا همراه با نوازنده ویلنسل Shauna Rolston نیز کنسرتهای متعددی را با عنوان Piano Six/Piano Plus اجرا نموده است.
اما جاب است بدانیم ساخته های وی را با آهنگسازان بزرگی چون موزار و راخمانینف مقایسه مینمایند که نشاندهنده این است که با استفاده از هنر خود در نوازندگی پیانو و خلاقیت و استعداد در آهنگسازی این دو هنر در جهت تکامل خویش گام برداشته اند و از اشمیت موزیسینی تمام عیار ساخته است.
اشمیت در مسابقات بسیاری نیز حضور داشته است که توانسته جوایز بسیاری را از آن خود نیز نماید همانند :
جایزه اول مسابقه prestigious Eckhardt-Gramatté بعنوان پیانیست
جایزه اول مسابقات کنسرتو کانادا
سه پار پیاپی برنده جایزه آهنگسازی از سوی BMI
جایزه Robert Fleming از سوی دولت کانادا
و همچنین نامزد جایزه گرمی در قسمت بهترین اثر آهنگسازی در بخش کلاسیک
در زمینه ضبط آثار مدرن و کلاسیک وی جایزه ارزشمند Opus Magazine’s Best Classical CD به خاطر آلبوم Solus از آن خود نموده و آلبوم بعدی وی با عنوان Shimmer که بزودی توسط کمپانی ناکسوس منتشر خواهد شد و آلبوم تکنوازی دیگری از او که قطعاتی از Mendelssohn-Hensel اجرا نموده است و همچنین آلبومی دونوازی به همراه نوازنده ویلنسل Shauna Rolston نیز از دیگر کارهای ارزشمندش میباشد.
فعالیت هایی در زمینه ساخت قطعات موسیقی برای آثار تلویزیونی و موسیقی فیلم نیز میتوان در میان آثارش مشاهده نمود که یکی از فعالیتهای دیگر این نوازنده و هنرمند میباشد.
اشمیت را باید یکی از موفقترین زنان در عرصه موسیقی دانست، مهارت بالا در نوازندگی، نبوغ در آهنگسازی و جدا از آن تدریس به عنوان پرفسور در برخی از معتبرترین دانشگاه های جهان، برگزاری کلاس های پیشرفته نوازندگی، سخنرانی و ارائه مقالات متعدد از دیگر کارهایی است که وی به آن اشتغال دارد.
اشمیت به عنوان استاد مهمان در دانشگاههای چون : University of Mexico, the Sibelius Academy in Finland, the Iceland Academy of Music, و Schloss Elmau Festival in Germany حضور فعالی را دارا میباشد. وی در حال حاضر در رویال کنسرواتوار موسیقی تورنتو کانادا مشغول تدریس در زمینه آهنگسازی و پیانو است.

تاريخ نويسان و موسيقي دانان معروف جهان معتقدند كه كردستان مهد تمدن موسيقي جهان به حساب مي‌آيد.

" گزنفون " تاريخ نويس يوناني در اين‌باره نوشته است: در سال ‪ ۴۰۱‬قبل از ميلاد، بعد از حمله يونان به ايران و شكست كوروش هخامنشي از يونانيها، هنگامي كه لشگر يونان قصد بازگشت از كردستان را داشت، كردها با خواندن نغمه‌ها و سرودهاي دسته‌جمعي يونانيها را مورد حمله قرار دادند.

گزنفون افزوده است، كه چگونه كردها در آن زمان با هنر موسيقي آشنايي داشتند و حتي از آن در جنگها هم استفاده مي‌كردند.

در ويژه‌نامه موسيقيايي " فاسكه كه " كه در فرانسه منتشر مي‌شود، آمده است كه ايران قديم و سرزمين "ميسوپوتاميا" يعني جايگاهي كه كردها اكنون در آن سكونت دارند، قديمي‌ترين مهد موسيقي جهان بوده است.

به نوشته اين نشريه، تمام ملوديهاي ايراني در اينجا منظور ايراني بودن ملوديها است، يعني جايي كه فرهنگ آريايي در آنجا حضور داشته است- نه مرز جعرافيايي و سياسي ايران كنوني در جهان بي‌همتا و بي‌نظير است.

قوم كرد به عنوان يكي از قديمي‌ترين اقوام آريايي به علت بهره بردن از فرهنگ غني ايراني داراي اصيلترين موسيقي و ملوديهاي جاودان و بزرگ است.

افرادی که خود را صاحب نظر و اهل فن میدانند چه میدانند

 که مشکلات موسیقیدان های این مملکت چی هستش و

از کجا ها ناشت گرفته است .

فکر میکنند که اجرا نکردن ُ کار نکردن ُ فعالیت نکردن در ظاهر

 موسیقی کشور مان تعطیل میشود ولی فکر نمی کنند که ریشه

این توقوف ها و مانع ها از چیه ؟ و از کجاست ؟

؟ ؟ ؟

   سال نو  و آئین  آریایی همایون                                                   باد .

در این زندگی که نه فهمیدم مدرسه چیست ؟ نه دانستم بازی چه

معنی دارد !

و کهنه دور کمر کاوه اصل نام می شود

محمدرضا لطفي و محمد قوي‌حلم به انگلستان رفتند تا در تالار کويين اليزابت در شهر لندن با اجرايي بداهه، در هشتصدمين سال تولد مولانا جلال‌الدين محمد رومي، كنسرتي را اجرا كنند.

محمدرضا لطفي كه از حدود دوسال پيش به ايران بازگشته و نيمه‌ي تيرماه كنسرتي را در تهران عرضه كرد، دومين اجراي سال 86 خود را به انگلستان برده است.

تك‌خوان قصه‌ي قلندرانه‌ي دوست مي‌خواهد اين‌بار به مثنوي‌هاي مولوي تفال زند تا قوي‌حلم با نوازندگي تنبک و دف، همراهي‌اش ‌کند.

اين اجرا  ششم آبان‌ماه  - 28 اکتبر 2007 - توسط بنياد ميراث ايران در لندن و گروه هنري "نوا" برگزار مي‌شود.

رابرت بلاي - مولاناشناس آمريکايي - گفته است: "اشعار مولانا را خوانندگان از همه گروه‌هاي سني با شور و احساس مي‌خوانند، به‌خصوص ترجمه‌هايي را که کلمن بارکس از اين اشعار کرده است؛ لطفي مترجم از نوعي ديگر است؛ از راه موسيقي و صدايش چيزي به ما مي‌دهد که انتظار داريم هيجان باشد، ولي مي‌بينيم که تبديل به احساس مي‌شود. اين‌که چنين ارمغاني از فرهنگ ايراني پيشکش شود و فرهنگ آمريکايي آن را بپذيرد باعث قوت قلب است به‌خصوص وقتي فکر مي‌کنيم که در سالهاي گذشته چقدر به ابتذال کشانده شده‌ايم ... "

محمدرضا لطفي كه در آستانه‌ي 60 سالگي‌اش به ايران بازگشته و مکتب‌خانه‌ي ميرزا عبدالله و موسسه‌ي آواي شيدا را براي آموزش و اجراي موسيقي ايراني احيا كرده است.

حسين عليزاده پوياترين موسيقيدان ايراني در سال هاي اخير بوده است. اگر کمي اهل موسيقي ايراني باشيد، حتماً آثار زيادي را به رهبري حسين عليزاده شنيده ايد. او همواره به دنبال حرکت هاي نو و بديع با حفظ اصالت ها بوده است و از اين رو وي را بايد از نفرات اول جامعه موسيقي دانست. وي بعد از اتمام تحصيلات در هنرستان عالي موسيقي به يک نوازنده منحصر به فرد تار بدل شد. در همان اوايل جواني آثاري چون سواران دشت اميد، حصار و ... را منتشر کرد و بعدها گونه هاي ديگري از موسيقي را تجربه و عرضه کرد. شورانگيز، صبحگاهي، ترکمن، کنسرت نوا و همايون، زمستان است، فرياد و همين طور آثاري متفاوت همچون ني نوا، دلشدگان، گبه، رازنو، موسيقي براي قصه دختراي ننه دريا (با صداي زنده ياد احمد شاملو)، زير تيغ (مجموعه تلويزيوني) و... از ديگر آثار جاودانه او است. وي با نشر مجموعه به تماشاي آب هاي سپيد موفق شد نامزد دريافت جايزه از معتبرترين جشنواره عالم موسيقي (فستيوال گرمي) شود. حسين عليزاده تنها و تنها موسيقيداني است که در تاريخ موسيقي ايراني توانسته به عنوان رديف دان، تک نواز و بداهه نواز تار و سه تار، آهنگساز و تصنيف ساز براي گروه سازهاي ايراني و آهنگساز و تنظيم کننده براي ارکستر سمفونيک، ساخت موسيقي براي تئاتر، تلويزيون و سينما باشد. همين طور محقق موسيقي (به استناد کتاب هاي منتشر شده) و معلم موسيقي (به استناد پرورش، تربيت و تحويل شاگردان موفق به جامعه هنري) تا آنجايي که امروزه اکثر نوازندگان جوان به دنبال کسب مهارت در نوازندگي به شيوه عليزاده هستند.

او با 56 سال سن هنوز هم فعال ترين موسيقيدان ايراني است، هنوز هم چشمه نوآوري وي خشک نشده است، هنوز هم در عرصه هاي تحقيق، تدريس و توليد فعال است.

در پايان اين قسمت به دو حرکت بزرگ و تاثيرگذار عليزاده در همين چند سال اخير اشاره مي کنم. اول اطمينان به توان و ايده هاي جوانان. او تنها کسي است که در عمل براي جوانان ارزش قائل است و بارها اين موضوع را ثابت کرده و همواره کارگاه ها و جشنواره هاي کارآمد براي جوانان برگزار مي کند و از ميان آنها استعدادها و ايده هايي را کشف مي کند و در ادامه براي اين جوانان بستر فعاليت و حرکت رو به جلو را فراهم مي آورد و حتي در کارهاي خود به عنوان نمونه همين کنسرت اخير از توان و نيروي اجرايي اين جوان ها بهره مي گيرد، نه همچون بسياري از آقايان که براي ايجاد فضايي تبليغاتي و هياهويي در رسانه ها براي مدت کوتاهي کلاسي داير مي کنند و بعد هم معلوم نمي شود که هدف و نتيجه از اين همه هزينه مادي و معنوي چه بوده است. دوم اينکه عليزاده اولين کسي است که بعد از انقلاب از صداي بانوان در موسيقي خود استفاده کرده است و پديده هم آوايي را براي برون رفت از اين فضاي نخ نما شده موسيقي آوازي به وجود آورده و همواره از حضور بانوان در عرصه هاي مختلف به خصوص خوانندگي دفاع کرده است.

اميد به آنکه هرچه پربارتر و البته سريع تر شاهد حضور و درخشش تاثيرگذار بانوان در عرصه موسيقي ايراني باشيم. در يک کلام حسين عليزاده را بايد نقطه تقاطع بين محور افقي سنت و محور عمودي نوآوري در موسيقي ايراني دانست.

 ۲)انواع مقالات آوازی که حدود صد نوع و بیشتر دارد مانند:الله ویسی ـقتار ـراست ـسفر ـخاوکه ر و... .

۳)انواع بیت که حدود دویست نوع و یا بیشتر دارد از جمله:خه ج و سیامه ند ـپاییزه ـ زمبیل فروش و... .

۴)انواع لاوک:خه لیلو ـدوت مام و... که بیشتر حماسی و اغلب عاشقانه هستند.

۵)انواع حیران و شیوه های مختلف آن که بیشتر عاشقانه می باشد.

۶)انواع موسیقی تنبور که حدود ۷۰ نوع آن در دسترس می باشد که هم سازی دارد هم آوازی مانند:انواع سما ـطرز ـساروخانی ـبال وشان ـگول و خار و... .

۷)انواع موسیقی عرفانی و مذهبی و خانقایی مانند:چمری ـمور ـلور ـشیخانه و... .

...ادامه دارد

هنگامه دست در گل فرو بردن تو فرا رسیده است

در گوشه تاریک ونمناک کارگاه

سکوت کن ولی بگو ...

مورچه هم دیگر از خوردن چشم مارمولک لذت نمی برد

سکوت کن ولی بگو ...

سپری شد عمر و امواج رنجها بر آتش شوق فرو ریخت

سکوت کن ولی بگو ...

هنگامه دست در گل فرو بردن تو فرا رسیده است

و من باور می کنم که هیچ وقت از گل نبوده ام

         با شاخهای پیچ در پیچشان

        "قوچ های مزرعه ی حیوانات"                 

لابه لاي ستونهاي خانه ي ما

چرت مي زند‏‏‏‏؛

پس از تيرباران سگهاي دهكده.

من بودم و اندکی موم سیاه

با ناز و رقص انگشتانم بر پرده های ساز

پیوندی بود با گذشته و دور

نمی دانم  که چقدر خواهان یک بودن زمینی هستم ؟

   به عمق زمين تجاوز كرديم

        لميده بر استفراغ تاريخ  

            برايمان كلاه تكان مي دادند.                                                 

              در جشن نيامدنت              

                   چه آذرها كه خاموش نشد

                                     چه فروردين ها...

مثل همیشه قوی و هماهنگ ظاهر شدند .

مرحبا به اردوان کامکار که چه تک نوازیی کرد واقعا" که نابغه است .

ساعت وقت خواب بود که از سالن بیرون آمدیم و با اوستا به دنبال جایی امن برای ...

چون آب از سر شد

كمر بر خاك بستيم.

بر دوش" اقيانوس خاكيها" نشستيم

چنباتمه

سر در بغل

قانون" استعمار آبي" را شكستيم...

چشمك مي زنند

اما من...

سالهاست از تو آبستنم

موجودي هزارسر ميزايم...

پستانم پر از نسكافه است.

فردا شد و از من جز "شيراطميناني رو به خدا"

چيزي نمانده بود...

بوي درد اعتراض به صف نانوايي

 از پنجره ي چوبي اتاق شيشه اي پدربزرگ...

مستراح توي آشپزخانه بوده از اولين شب جمعه...

بفرما پياز كدخدا!

پس از مرگش

در اعیاد شعبانیه

در کوچه پس کوچه های پایتخت

کاسه کاسه مذهب نذر می دهند...

نمایان شدن دست یک عروسک زیر یک تن خاک ...

یک رویای واقعی ...

دست عشق ُ دستی که یک انگشت دارد ...

قلبی که سرخ است ُ از بس که گداخته شده است ُ قلبی فلزی ...

کبوتر سفیدی که معنای سفید بودنش را فقط خود می داند  ...

کلاغی که در میان یک وسیع سبز بیگانه است ...

درس فلسفه می خوانم .

بی خیال بادکنک فروش پشت چراغ قرمز .